A | A | A

HOME   |   WORD LID   |   CONTACT
print deze pagina

De psycholoog, een essentiële schakel in de palliatieve zorg

All of usIn de film ‘All of Us’, die sinds 8 januari in de bioscoop te zien is, schetst regisseur Willem Wallyn het portret van vier mensen die ongeneeslijk ziek zijn en groepstherapie volgen onder leiding van een psycholoog. De film toont de uiteenlopende manieren waarop mensen omgaan met het vooruitzicht van hun dood.

Het was ook de aanleiding voor journaliste Kelly Deriemaeker om voor het magazine Feeling te gaan praten met Trudy Cuijpers, psychologe bij het palliatief support-team van AZ Sint Blasius in Dendermonde (en ook voorzitter van de Werkgroep Psychologen bij de Federatie), en Kobe Sercu, hoofdverpleger op palliatieve zorg in het Jan Ypermanziekenhuis in Ieper. In het artikel getuigen zij over hun ervaring met patiënten die geconfronteerd worden met het levenseinde, en de rol die de psycholoog in dat proces kan spelen.

Die rol is niet klein. “Je eindigheid aanvaarden is voor de meeste mensen een uitdaging,” zegt Cuijpers in Feeling. “Eigenlijk willen we niet aan onze dood denken, en plots is die daar toch. Dat kan gevoelens van angst, verdriet en kwaadheid oproepen.”

Ook bij mensen rondom de palliatieve patiënt zorgt zo’n situatie voor tegenstrijdige emoties. “Ik zie dagelijks dat we als maatschappij niet meer weten hoe we nabij moeten zijn en zorg voor elkaar moeten dragen,” legt Sercu uit. “We zien patiënten die in een isolement terechtkomen omdat naasten hen niet meer durven bezoeken. […]De psychologische impact van isolatie is nochtans groter dan de zwaarte van de gesprekken waar mensen zo bang voor zijn.”

Daarom is het belangrijk dat, in de totaal-zorg die palliatieve zorg is, er ook voldoende aandacht is voor de psychologische ondersteuning van de patiënt, zijn naasten en zelfs de zorgverleners. De rol van de psycholoog in de palliatieve zorg is dan ook erg breed.

In de eerste plaats tracht de psycholoog de gevoelens te verkennen die het de patiënt bemoeilijken om z’n dagelijks leven verder te zetten. Dit kan door het verdriet, de boosheid, de angst concreter te helpen verwoorden. Door stil te staan bij beperkende emoties, kan men een andere positie innemen ten opzichte van de naderende dood en kan mogelijk lijden verzacht worden. Open communicatie rond negatieve emoties, gevoelens die beklemmend of beperkend zijn, helpt in het aanvaardingsproces dat sterven deel is van ons leven.

Naast het terug verbinden met de eigen waardigheid, kan de psycholoog ook een verbindende rol spelen in het sociale gebeuren, zoals bijvoorbeeld bemiddelen  bij herstel van in het verleden bemoeilijkte relaties.

De psycholoog is een voorbeeld in het nabij blijven in zwaarte, om patiënt en omringenden mee te laten voelen hoe betekenisvol ook die grootste uitdagingen in het leven kunnen zijn. Dat er altijd een keuze kan zijn om te leven, zelfs met de dood voor ogen. Vanuit die warme steun voor de persoon in palliatieve setting, diens naasten en zorgverleners kan ruimte gecreëerd worden om samen een bevredigende balans van het leven op te maken, met nadruk op de mooie verwezenlijkingen.

Er is ook ondersteuning nodig van de naasten van de patiënten, en de emotionele moeilijkheden die zij ervaren in de dagelijkse omgang met hun dierbare en in het aanvaarden van het nakende afscheid. En uiteraard kan de psycholoog ook helpen in het daaropvolgende rouwproces. Helpen rouwen wil niet zeggen een dierbare helpen vergeten maar zoeken naar een weg om wie de gestorvene voor je was te integreren in het voortgaande leven…

Die (psychologische) steun is trouwens ook nodig voor de betrokken zorgverleners. Continuïteit van blijvende afstemming van zorg op maat vraagt overleg en constante aandacht voor oordelen, interpretaties en waarden –van dokter en verpleegkundige over sociale dienst, dienst zingeving tot de poetsvrouw.

De psycholoog heeft naast aandacht voor het fysieke leven, een focus op de persoon die ieder van ons is. In ziekte , verlies van mogelijkheden en lijden. Ze hebben tenslotte ook een maatschappelijke rol. Deze houdt in dat ze willen meegeven dat het leven niet altijd rozengeur en maneschijn is. Maar dus wel leven, ook met de dood voor ogen – ook dan blijf je waardevol.

Wat de interventies van de psycholoog ook mogen zijn, ze zullen altijd gestoeld zijn op de basisprincipes van de palliatieve zorg die zich toespitst op het behoud van een zo goed mogelijke levenskwaliteit van de patiënt.

Of zoals Trudy Cuijpers het verwoordt in Feeling: “Palliatieve zorg is er om leven toe te voegen aan de dagen, eerder dan dagen toe te voegen aan het leven.”

 

Je kan het volledige interview met Trudy Cuijpers en Kobe Sercu hier lezen.